Albert LORTZING (1801-1851)
 
Albert LORTZING (b. 23 oktober 1801, Berlin - d. 21 januari 1851, Berlin) was een Duits componist, librettist, dirigent, toneelspeler en zanger.

Hij was een belangrijk vertegenwoordiger van de Duitse spielopera (een Duitse pendant van de Franse Opéra Comique). Hij schreef orkestmuziek, kerkmuziek, liederen, opera´s en operette´s. Hij had een vrolijke kleurrijke stijl van componeren.

Bekende werken van hem zijn: Zar und Zimmermann (1837), Der Wildschütz (1842), Undine (1845) en Der Waffenschmied (1846).
 
Albert LORTZING
foto: ?
jaar: ?
levensloop
 
Gustav Albert LORTZING, roepnaam Albert, is op 23 oktober 1801 te Berlin geboren als zoon van de leerhandelaar Johann Gottlieb LORTZING (1) en diens echtgenote Charlotte Sophie SEIDEL (2). Hij had een zuster Bertha Elise LORTZING (3). Albert´s ouders beëindigden hun zaak en gingen vanaf 04 januari 1812 als toneelspelers verder in Breslau tot 09 juli 1812. Van 24 september 1813 tot juni 1814 hadden zij een engagement in het theater te Bamberg bij directeur Carl August Freiherr von LICHTENSTEIN (4). Aansluitend vonden zij werk in Coburg.

In 1814 verhuisde de familie LORTZING naar Straßburg. De zaken liepen niet zo goed in Straßburg, maar de LORTZING´s vonden een nieuw engagement bij het ensemble Schäffer, Koch und Nuth geleid door DENGLER in Freiburg (Breisgau). In het Kornhaus aan de Freiburger Münster trad de 12 jarige Albert voor het eerst op het toneel op. Hij onderhield, onder luide bijval, het publiek in de pause met komische gedichten. In de zomer van 1816 trad het ensemble Schäffer, Koch und Nuth met de familie LORTZING op in Baden-Baden en in Freiburg.

Albert LORTZING
Beeld: Gustav EBERLEIN
sinds 1906 in Berlin, Naturpark Tiergarten
 
In 1817 kreeg de familie LORTZING een contract met het ensemble van de Tiroler Josef DEROSSI (5) in Rheinland. Josef DEROSI was directeur van het ABC-theater in Aachen, Bonn, Cologne, Düsseldorf, Köln, Barmen en Elberfeld. Albert LORTZING werd de publiekslieveling met zijn rollen als volksjongen, jeugdige liefhebber, bon-vivant en zanger (tenor). Muziekles en compositieleer kreeg Albert LORTZING van Carl Friedrich RUNGENHAGEN (6).

Tijdens zijn optredens leerde hij zijn latere vrouw, de toneelspeelster Rosina Regina AHLES (7), kennen met wie hij op 30 januari 1824 in het huwlijk trad. Zij kregen samen elf kinderen waarvan er zeven de volwassenheid haalden. LORTZING componeerde zijn eerste zangspel Ali Pascha von Janina welke in 1828 voor het eerst te Münster in het Stadttheater werd opgevoerd. Vanaf het najaar 1826 was het jonge echtpaar geëngageerd aan het hoftheater te Detmold, welke ook uitvoeringen gaf te Münster, Osnabrück en Bad Pyrmont. Het was daar dat Albert LORTZING zich bij de vrijmetselaars aansloot, hetgeen door veel kunstenaars werd gedaan omdat dit een zekere bescherming bood in de door Kanzler METTERNICH geleidde politiestaat.

In Detmold onstond een meningsverschil met de excentrieke dichter Christian Dietrich GRABBE (8), welke echter snel werd bijgelegd. Albert LORTZING had voor GRABBE´s enige drama Don Juan und Faust de muziek gecomponeerd welk werk werd opgevoerd met Albert in de rol van Don Juan en zijn vrouw in de rol van Donna Anna. Albert LORTZING kreeg voor zijn rol in een Frankfurter krant van een anonieme recencent zeer lovende kritiek, maar ook het drama werd geroemd “dieses genialen Dichters”. Recensent was echter de dichter zelf, in die tijd was dat niet ongebruikelijk om op die wijze voor eigen werk reclame te maken.
  Op 03 november 1833 beleefde het echtpaar LORTZING hun debuut in het Stadttheater te Leipzig, waar de ouders van Albert ook sinds 1832 deel uit maakten van het ensemble van Friedrich Sebald RINGELHARDT (9). Albert LORTZING verbond zich aan de kunstenaarsclubs Tunnel unter der Pleisse en in 1834 werd hij lid van de vrijmetselaarsloge Balduin zur Linde. Ook in Leipzig had Albert groot succes, maar zijn neiging tot improviseren werd hem, met name door de Theaterpolitie (censuur), niet in dank afgenomen. Zijn eerste komische opera had het onder de censuur regels ook al niet gemakkelijk gehad. Zijn Zar und Zimmermann werd voor het eerst op 22 december 1837 te Leipzig in het Stadttheater opgevoerd, Albert zong zelf de rol van Peter Iwanow, maar het werk werd eerst pas een succes na de opvoering van dit werk in 1939 te Berlin.

Albert LORTZING, graf
Berlin, Bergstraße
Friedhof Der Sophiengemeinde
foto: ?
jaar: ?
 
Op 12 februari 1841 stierf Albert´s vader Johann Gottlieb LORTZING. Albert LORTZING werd in 1844 dirigent aan het Stadttheater te Leipzig. In april 1845 werden belemmeringen ten gevolge van reuma aangevoerd als reden voor ontslag. Ondanks herhaald protest van het publiek werd dit ontslag doorgezet. Ook een, door bijna alle medewerkers van het ensemble ondertekende, open brief kon de Stadtrat niet vermurwen.

Franz POKORNY (10), directeur van Theater an der Wien nodigde Albert uit als dirigent in dit theater te willen werken samen met de componist Franz von SUPPÉ. Dit geschiedde van 1845 tot 1847. Op 08 december 1846 overleed Albert´s moeder Charlotte Sophie SEIDEL. In 1848 schreef Albert voor de vrijheidsbeweging (maart-revolutie) zijn politiek getinte, naar zijn vrouw vernoemde, opera Regina die handelt over arbeidsconflicten maar ook over zelfmoordterreur. Zijn voorlaatste, avondvullende, opera was in 1949 zijn sprookjes satire over de Pruisische militaire staat Rolands Knappen, waarin bijvoorbeeld in het refrein gevraagd wordt: Und das soll eine Weltordnung sein?.

In 1848 raakte Albert zonder werk en moest hij een baan als toneelspeler aannemen (Gera, Lünenburg) om in het levensonderhoud van zijn gezin te kunnen voorzien. In 1850 kreeg Albert LORTZING een engagement als dirigent aan het nieuw geopende Friedrich-Wilhelmstädtischen Theater te Berlin.

Op 20 januari 1851 ging LORTZING´s laatste opera Die Opernprobe in Frankfurt am Main. ´s-Ochtends op 21 januari 1851, stierf Albert LORTZING thuis, Luisenstraße 53, Berlin-Mitte, ziek en niet in staat de dokters kosten te betalen. Hij is vier dagen later begraven op het Evangelischen Sophienfriedhof, Bergstraße 29, Berlin-Mitte. Op zijn begrafenis waren onder andere: Giacomo MEYERBEER, Heinrich DORN, Wilhelm TAUBERT en Carl Friedrich RUNGENHAGEN.

Op 16 februari 1851 werd in het National-Theater an der Wien te Wenen een benefiet voorstelling gegeven ten behoeve van LORTZING´s weduwe Rosina Regina AHLES die op 13 juni 1854 overleed.


Maarten WIJDENES
 
 
 
 
 
 
voetnoot
 
(1) LORTZING, Johann Gottlieb
(b. 12-05-1775 - d. 12-02-1841)
Vader van Albert
 
 
(2) SEIDEL, Charlotte Sophie
(b. 06-04-1779 - d. 08-12-1846)
Moeder van Albert
 
 
(3)  LORTZING, Bertha Elise
(b. 18-04-1800 - d. 12-03-1809)
Zuster van Albert
 
 
(4) LICHTENSTEIN, Carl August Freiherr von
(b. 08-09-1767, Lahm, Bayern - d. 10-09-1845, Berlin)
Duitse opera-zanger, componist, librettist, vertaler en intendant.
 
 
(5) DEROSSI, Josef
(b. 1768 - d. 1841)
Tiroler acteur en theater-directeur
 
(6) RUNGENHAGEN, Carl Friedrich
(b. 27-09-1778 - d. 21-12-1851, Berlin)
Berlijnse componist, muziekpedagoog en directeur van de zang akademie
 
 
(7) AHLES, Rosina Regina
(b. 10-12-1800 - d. 14-06-1854)
Echtgenote van Gustav Albert LORTZING. Huwelijksdatum: 30-01-1824
 
 
(8) GRABBE, Christian Dietrich
(b. 11-12-1801, Detmold - d. 12-091836, Detmold)
Duits toneelschrijver, dichter, cynicus en provocateur
 
 
(9) RINGELHARDT, Friedrich Sebald
(b. 29-04-1785, Ostrau bij Halle - d. 24-12-1855, Riga)
Theater directeur in Leipzig tot 1844, toneelspeler, regisseur
 
 
(10) POKORNY, Franz
(b. ? - d. ?-08-1850, Wien)
Directeur Theater an der Wien van 1845 tot zijn dood
 
 
 
 
 
 
oeuvre (deelverzameling)
Ali Pascha von Janina, LoWV 9,
libretto: Albert LORTZING
première: Münster 01-02-1828, Stadttheater
 
Die Himmelfahrt Jesu Christi, LoWV 15, Oratorium
libretto: Karl ROSENTHAL
première: Münster 15-11-1828
 
Die beiden Schützen, LoWV 35,
naar André Ernest Modeste GRÉTRY´s (1741-1813) Les Méprises par ressemblance (1786)
libretto: Albert LORTZING
première: Leipzig 20-02-1837, Stadttheater
 
Zar und Zimmermann, LoWV 38,
naar Georg Christian RÖMER Der Bürgermeister von Sardam oder die zwei Peter
libretto: Albert LORTZING
première: Leipzig 22-12-1837, Stadttheater
 
Caramo oder Das Fischerstechen, LoWV 41,
libretto: Albert LORTZING
première: Leipzig 20-09-1839, Stadttheater
 
Der Wildschütz;, LoWV 58,
naar August von KOTZEBUE´s Der Rehbock
libretto: Albert LORTZING
première: Leipzig 31-12-1842, Stadttheater
 
Undine, LoWV 64,
naar Friedrich Heinrich Karl baron de la MOTTE FOUQUÉ´s Undine
libretto: Albert LORTZING
première: Magdeburg 21-04-1845, Stadttheater
 
Der Waffenschmied von Worms, LoWV 66,
naar Friedrich Wilhelm ZIEGLER Liebhaber und Nebenbuhler in einer Person
libretto: Albert LORTZING
première: Wien 30-05-1846, Theater an der Wien
 
Zum Grossadmiral, LoWV 74,
libretto: Albert LORTZING
première: Leipzig 13-12-1847, Stadttheater
 
Regina, LoWV 83,
arrangement door Adolf l´ARRONGE genoemd Regina, oder die Marodeure
libretto: Albert LORTZING, 1848 niet gepubliceerd.
première: Berlin 21-03-1899
 
Rolands Knappen, LoWV 85,
libretto: Albert LORTZING, Georg MEISINGER en Carl HAFFNER
première: Leipzig 25-05-1849, Stadttheater
 
Die Opernprobe oder Die vornehmen Dilettanten;, LoWV 91,
naar J.F. JÜNGER Die Komödie aus dem Stegreif
libretto: Albert LORTZING
première: 20-01-1851 Frankfurt am Main
 
 
 
 
 
 
referentie
 
[I] KRUSE, George Richard: Albert LORTZING
Leipzig: Breitkopf & Härtel 1914
 
[II]  WEIßENHOFFER, Dario: Das Verzeichnis von Gustav Albert LORTZING (LoWV)
ISBN 3-89564-003-4
 
[III]  CAPELLE, Irmlind: Chronologisch-thematisches Verzeichnis der Werke von Gustav Albert LORTZING (LoWV)
Köln, Studio 1994, ISBN 3-89564-003-4
 
[IV]  LODEMANN, Jürgen: LORTZING : Leben und Werk des dichtenden, komponierenden und singenden Publikumslieblings, Familienvaters und komisch tragischen Spielopernweltmeisters aus Berlin.
Göttingen: Steidl 2000, ISBN: 3-88243-733-2
 
 
weblink
 
[i]  Lippischen Landesbibliothek Detmold
Albert LORTZING Online
 
[ii]  Katalog der Deutchen Nationalbibliothek
Literatuur van en over Albert LORTZING
 
[iii]  George OVERMEIRE´
site over Albert LORTZING
 
 

terug
startpagina