Wilhelm RETTICH (1892-1988)
 
Wilhelm RETTICH (b. 03 juli 1892, Leipzig - d. 27 december 1988, Sinzheim, Deutschland) was een Duitse componist, dirigent, arrangeur, muziekdocent en vertaler.

Hij componeerde symfonieën, een opera König Tod, een viool-, een piano- en een trompetconcert, diverse orkestsuites, veel vocale muziek, zoals orkestliederen en zeer vele koorwerken.
 
Wilhelm RETTICH
Stadtbibliothek Leipzig
levensloop
 
Wilhelm RETTICH werd te Leipzig geboren op 03 juli 1892 als zoon van Isidor RETTICH (1) en Rosa IDELSOHN (2). Hij had een zuster Rebekka RETTICH (3) en twee broers, Rudolf RETTICH (4) en ? RETTICH (5).

Op 10 augustus 1929 trad Wilhelm in het huwelijk met Bertha Wilhelmine Bahati MÜLLER (6), in 1935 scheidde hij van haar.

In 1946 leerde Wilhelm RETTICH de zangeres (sopraan) Elsa BARTHER (7) kennen, zij werd in dat zelfde jaar zijn tweede vrouw.

Wilhelm RETTICH zou eerst arts worden maar studeerde op zijn zeventiende aan het Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig (8) piano bij Carl WENDLING (9) en kompositie bij Max REGER (10). Hij leerde dirigeren bij Hans SITT (11) en instrumentatie bij Richard HOFMANN (12).

Na zijn muziekstudie in 1912 werd Wilhelm corepetitor van Otto LOHSE (13) bij het Leipziger Stadttheater. Daarna kreeg hij een éénjarig contract als Kapellmeister in Wilhelmshaven, een baan die door het uitbreken van de eerste wereldoorlog beëindigd werd.

Wilhelm werd opgeroepen als Militärkapellmeister te Tarnow, Galiziën. In september 1914 geraakte Wilhem RETTICH in Russische krijgsgevangenschap en werd geïnterneerd in West- en daarna in Oost Siberië. Hij vormde met medegevangenen een klein orkest met zelfgemaakte instrumenten. Hier raakte Wilhelm bevriend met de dichter Franz LESTAN. Diens sprookje König Tod werd door Wilhelm gebruikt voor zijn gelijknamige opera, welke in 1928 te Stettin voor het eerst werd opgevoerd.

Na de oktoberrevolutie van 1917 in Rusland kon Wilhelm RETTICH zich vrij bewegen en ging hij naar Tschita (14). In deze stad voorzag Wilhelm in zijn onderhoud door het geven van pianoles.

In 1920 besloot Wilhelm om naar Leipzig terug te keren. Zijn reis ging via Shanghai, Triëst en Wien en duurde ongeveer een half jaar. Te Leipzig trad hij weer in dienst van Otto LOHSE en daarnaast leidde hij het koor van de liberaal Joodse gemeente van die Große Synagoge der Israelitischen Religionsgemeinde zu Leipzig (15) in de Gottschedstraße.

Na zijn Leipziger tijd dirigeerde Wilhelm RETTICH in Plauen, Stolp, Königsberg, Bremerhaven en Stettin. In 1928 kreeg Wilhelm RETTICH bij de Leipziger zender (MIRAG) een aanstelling, hij dirigeerde het Rundfunkorchester, componeerde hoorspelmuziek en verzorgde een radioprogramma. In 1930 deed hij hetzelfde bij de Berliner Rundfunk en was hij tevens dirigent aan het Schillertheater. Naast zijn opera König Tod behoorde de cantate Fluch des Krieges op tekst van de Chinese dichter Li-Tai-Pe tot zijn belangrijkste werk in die tijd.
  Als gevolg van het joods zijn en zijn passifistische houding kreeg Wilhelm RETTICH onmiddellijk na de machtsovername door de nazi´s in 1933 een Berufsverbot. RETTICH verliet daarop Duitsland zo snel als mogelijk.

Hij kwam op 19 mei 1933 in Amsterdam waar hij bevriende personen aantrof die al eerder gevlucht waren. Wilhelm RETTICH vond werk in Amsterdam, Den Haag, Haarlem en Hilversum bij theaters, muziekscholen, amateurorkesten en koorverenigingen. Hij veranderde zijn voornaam in Willem. In 1934 was hij verbonden aan het Haarlemse Muziek Instituut als hoofd van de orkestklas en docent piano en muziektheorie. Na de inval door de Duitse troepen in mei 1940 in Nederland verloor Wilhelm deze baan waarna hij naar Blaricum verhuisde. Hier gaf hij nog tot 1942 privé muzieklessen en huisconcerten. Na 1942 was hij gedwongen om onder te duiken. Dank zij hulp van buren kon hij overleven. Zijn jongere broer en zijn moeder, die in Haarlem waren ondergedoken, werden verraden en in 1943 na deportatie door de nazi´s vermoord.

Ondanks dat hem geen piano of ander muziekinstrument ter beschikking stond, componeerde Wilhelm RETTICH in die tijd vele werken. Een werk uit die periode was Symphonischen Variationen für Klavier und Orchester, opus 54. In dit werk gebruikte Wilhelm een thema uit de Hebräischen Liederschatz van Abraham Zwi IDELSOHN en droeg dit werk aan zijn vermoorde moeder op. Een ander werk uit die tijd was Sinfonia Giudaica die RETTICH "in memoriam fratum" geschreven heeft.

Toen Nederland in mei 1945 werd bevrijd van de Duitse overheersing, keerde Wilhelm RETTICH naar Haarlem terug en werkte in Den Haag en Amsterdam. Hij werd in Amsterdam onder andere dirigent van het gezelschap de Hoofdstad Operette.

Wilhelm RETTICH voerde van 1949 - 1952 de directie over de operette vereniging Operette Zangersgroep (per 21 mei 1981 Operette Zangersgroep Orpheus).

De situatie was voor Wilhelm RETTICH echter artistiek niet bevredigend, zodat hij in 1964, op 72 jarige leeftijd, remigreerde naar Sinzheim, Duitsland. Hier vond hij nog veel werk als musicus en dirigent. Hij componeerde nog een trompetconcert, ontving het Verdienstkreuz der Bundesrepubliek Deutschland en werd ereburger van Baden-Baden.

Wilhelm RETTICH overleed te Sinzheim, een randgemeente van Baden-Baden, op 27 december 1988.


Maarten WIJDENES
 
 
 
 
 
 
voetnoot
 
(1) RETTICH, Isidor
(b. Tarnow, Galiziën, Oostenrijk-Hongarije (nu: Zuid-Oost Polen) - d. 1933, Leipzig)
was een orthodox joodse, handelaar te Leipzig, vader van Wilhelm RETTICH.
 
 
(2) IDELSOHN, Rosa
(b. 22-07-1865, bij Riga - d. april 1943, KZ Sobibor)
stamde uit de familie van de beroemde muziekhistoricus Abraham Zwi IDELSOHN. Zij was de moeder van Wilhelm RETTICH. Zij is door de nazi´s te KZ Sobibor vermoord.
 
 
(3) RETTICH, Rebekka
(b. ? - d. 1943, KZ Sobibor)
een zuster van Wilhelm RETTICH. Zij is door de nazi´s te KZ Sobibor vermoord.
 
 
(4) RETTICH, Rudolf
(b. 1906 - d. 1943, KZ Sobibor)
een broer van Wilhelm RETTICH. Hij is door de nazi´s te KZ Sobibor vermoord.
 
 
(5) RETTICH, ?
(d. ? - d. 1938, Groot Britannië)
een broer van Wilhelm RETTICH.
 
 
(6) MÜLLER, Bertha Wilhelmine Bahati
(b. 07-05-1903, Tanga, Duits Oost-Afrika - d. ?)
1e vrouw van Wilhelm RETTICH. Hun huwelijk bleef kinderloos.
 
 
(7) BARTHER, Elsa
(b. ? - d. 1977, Baden-Baden)
2e vrouw van Wilhelm RETTICH. Hun huwelijk bleef kinderloos.
 
 
(8)  Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig
In 1839 werd het Leipziger Conservatorium der Musik opgericht door Oberhofgerichtsrat Heinrich BLÜMNER (1765-1839) en koning August III van Polen, die tegelijkertijd keurvorst Frederik August II van Saksen was. Het conservatorium was gehuisvest in het eerste Gewandhaus (concertzaal) aan de Gewandgäßchen/Universitätsstraße te Leipzig. De eerste directeur werd Gewandhauskapellmeister Felix MENDELSSOHN BARTHOLDY (1809-1847).

Sinds 1876 mocht het instituut zich Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig noemen. Tussen 1885 en 1887 werd, naar het ontwerp van de architect Hugo LICHT (1841-1923), een nieuw conservatorium gebouwd aan de Grassistraße 8 te Leipzig. Dit gebouw werd op 05 december 1887 officiëel geopend.

In 1924 werd het instituut omgedoopt naar Landeskonservatorium der Musik zu Leipzig omdat het koninkrijk Saksen toen al sinds de november revolutie van 1918-1919 niet meer bestond. De Weimarrepubliek volgde toen in Duitsland het keizerrijk op. Na de tweede wereldoorlog werd het conservatorium onder de naam Mendelssohn-Bartholdy-Akademie heropend. In 1992 werden de hogescholen voor muziek en theater samengevoegd onder de naam Hochschule für Musik und Theater "Felix Mendelssohn Bartholdy".
 
(9) WENDLING, Carl (of Karl)
(b. 10-08-1875, Straßburg - d. 27-03-1962, Stuttgart)
was een Duits violist en muziekdocent (Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig)
 
 
(10) REGER, Max
(b. 19-03-1873, Brand, Bayern - d. 11-05-1916, Leipzig)
was een Duits componist, dirigent, pianist, organist en muziekdocent (Königliches Konservatorium der Musik zu Leipzig)
 
 
(11) SITT, Hans
(b. 21-09-1850, Praag - d. 10-03-1922, Leipzig)
was a Duits violist, muziekdocent en componist
 
 
(12) HOFMANN, Richard
(b. 1844 - d. 1918)
 
 
(13) LOHSE, Otto
(b. 21-09-1859, Dresden - d. 05-05-1925, Baden-Baden)
was een Duits dirigent en componist
 
 
(14) Tschita
Een stad in Rusland, Zuid-Oost Siberië, hoofdstad van de regio Sabaikalski krai (Duits: Transbaikalien) aan de transsiberië express
 
 
(15) die Große Synagoge der Israelitischen Religionsgemeinde zu Leipzig
De oude Synagoge werd in 1854 naar een ontwerp van Otto SIMSON gebouwd aan de Gottschedstraße. De Synagoge werd op 10 september 1855 door rabbijn Dr. Adolf JELLINEK (1820-1893) ingewijd. De Synagoge werd op 09 november 1938 tijdens de kristalnacht geplunderd, in brand gestoken en totaal vernield. Ter herinnering aan deze gruweldaad staan er op de plaats waar de Synagoge heeft gestaan een groot aantal bronzen stoelen en een gedenksteen met de volgende tekst:

GEDENKT

HIER WURDE AM
9. NOVEMBER 1938
DIE GROSSE SYNAGOGE
DER ISREALITISCHEN
RELIGIONSGEMEINDE
ZU LEIPZIG DURCH
BRANDSTIFTUNG
FASCHISTISCHER
HORDEN ZERSTÖRT

VERGESST ES NICHT
 
 
 
 
 
 
oeuvre (deelverzameling)
op. 1, Erste Lieder
(Manuskript)
 
op. 2, 6 Lieder
Franz LESTAN, en Otto Julius BIERBAUM
 
op. 3, 3 Lieder
Stefan GEORGE (Manuskript)
 
op. 4, 2 Duette für Sopran und Bariton mit Klavier
(Wunderhorn)
 
op. 5, 6 Lieder
Rainer Maria RILKE, Josef WENZLITZKI, Christian MORGENSTERN, Albert MOMBERT, Friedrich Markus HUEBNER en
KLABUND (pseudoniem van: Alfred HENSCKE) (Manuskript)
 
op. 6, 6 Mädchenlieder
Wunderhorn, Alfons PAQUET, Richard DEHMEL, Robert BROWNING, Georg BÜCHNER en Lisa GOETTE (Manuskript)
 
op. 7 , Richarda HUCH Zyklus 7 Gesänge aus dem Liebesgarten für Frauenstimme und Klavier
(Manuskript)
 
op. 8, 3 Lieder für Singstimme, Flöte und Klavier
Clemens BRENTANO, Otto Julius BIERBAUM en KLABUND, (Manuskript)
 
op. 9, König Tod, opèra, 1 akte
libretto: Franz LESTAN
1928, Stettin
 
op. 10, Fluch des Krieges, Kantate für 2 Solisten, Männer-, Frauen- und gemischten Chor und Orchester
 
 
op. 11a, Ich höre Hörner blasen, für tiefe Stimme und vier Hörner
(Klavier) (Manuskript)
 
op. ? (11?), Guido GEZELLE, Suite 13 Lieder für Männer-, Frauen-, Knaben- und Gemischten Chor a capella
 
 
op. 12/1, Mai für Gemischter Chor a capella
tekst: Jürgen BRAND
Deutscher Arbeiter Sängerbund 25
 
op. 12/2, Erntelied für Gemischter Chor a capella
tekst: Bruno SCHÖNLACK
Deutscher Arbeiter Sängerbund 25
 
op. 12/3, Schnitterlied für Gemischter Chor a capella
tekst: Conrad Ferdinand MEYER (Manuskript)
 
op. 12/4, Advent für Gemischter Chor a capella
tekst: Rainer Maria RILKE (Manuskript)
 
op. 12/5, Feuerelement für Gemischter Chor a capella
(Wunderhorn) (Manuskript)
 
op. 13, Seelenfeier für Gemischter Chor a capella
Erna LUDWIG
 
op. 14/1, Gebet d. Mädchen z. Maria für Frauenchor mit Orgel
tekst: Rainer Maria RILKE (Manuskript)
 
op. 14/2, Auferstehung für Gemischter Chor mit Orgel
tekst: Fritz SCHÖNTHAL (Manuskript)
 
op. 15, 5 Lieder und Gesänge für Männerchor und kleines Orchester
tekst: Gerhart HAUPTMANN, Ernst TOLLER, Inga BIESENSTEIN, W.H.I. MASS en Carl ZUCKMAYER
 
op. 16 (siehe auch. op. 62), Ballade vom Werwolf für Männerchor und kleines Orchester
tekst: Jaroslav VRCHLICKY, Duits: Paul EISNER
 
op. 17, Zwei Lieder für Frauenstimme und Kammerorchester, (Klavier)
tekst: KLABUND
 
op. 18, Drei Lieder für 1 Stimme und Kammerorchester, (Klavier)
tekst: LI-TAI-PE, Duits: KLABUND
 
op. 19, Fünf Lieder für Männerstimme und Klavier
tekst: François VILLON, Duits: KLABUND
 
op. 20, Else LASKER-SCHÜLER Zyklus, 20 Lieder
 
 
op. 39, Cellospieler aus Thüringen, für gemischten Chor und Orchester
naar een tekst van Carl ZUCKMAYER
 
op. 40, Suite in oude stijl, für Geige oder Cello und Kammerorchester
 
 
op. 41, De Eerste Mei
1945
 
op. 42, Twee gedichten voor gemengd koor a capella
  1. De Vechter
  2. Vrede
tekst: Carel Steven ADEMA van SCHELTEMA
1937, Haarlem
 
op. 43a, Voorbij, Drie Liederen voor een zangstem en piano
  1. De vijver
  2. De bron
  3. Als dit voorbij is...
tekst: Teun KIES
1945, Bloemendaal
 
op. 43b, Het Herkennen, Drie liederen voor een zangstem en piano
  1. Dit is de dag
  2. Het kind
  3. Wat zingt en verder gaat
tekst: Teun KIES
1945, Blaricum
 
op. 44, Vier vrouwenliederen voor een vrouwenstem en piano
  1. In memoriam
  2. Meisjeslied
  3. Meidoorn
  4. Nixe
1941
 
op. 45, Vijf Liederen voor een zangstem en piano
  1. Vers
  2. Kwatrijn
  3. Lied
  4. Rondeel
  5. Sonnet
1941, Hilversum
 
op. 46, Vonken van het vuur, zes kleine gedichten voor een zangstem en piano
tekst: Jan GRESHOFF
1944, Blaricum
 
op. 47, Voor H., Zeven liederen voor een zangstem en piano
1941, Hilversum
 
op. 48, Vlaamse verzen. Acht liederen voor een zangstem en piano
1939, Hilversum
 
op. 49, De Fluitspeler voor een zangsterm, fluit en harp (of piano)
tekst: Hendricus Wijbrandus Jacobus Maria KEULS
1941, Hilversum
 
op. 50, Partita für Orchester (Symphonie Nr. 1)
  1. Intrada e fuga
  2. Aria
  3. Musetta (Burla)
  4. Giga
1944, Blaricum
 
op. 50a, Partita für Streichquartett
  1. Intrada e fuga
  2. Scherzo
  3. Aria
  4. Giga
1942, Blaricum
 
op. 51, Konzert für Violine und Orchester
  1. Poco sostenuto- Allegro ma non troppo
  2. Andante quasi Adagio
  3. Rondo: Allegretto vivace assai
1942/1945, Blaricum
 
op. 52, Symphonie Nr. II
  1. Introduzione Allegro molto (Scherzo)
  2. Canon: Andante moderato
  3. Finale Allegro appassionato
1942/1945, Blaricum
 
op. 53, Symphonie Nr. III (Sinfonia Giudaica)
  1. Molto Lento- Allegro
  2. Scherzo: Allegro vivace
  3. Adagio maesto
  4. Finale
1942/1945, Blaricum
 
op. 54, Symphonische Variationen für Klavier und Orchester
1943/1945, Blaricum
 
op. 55, Nachklänge, Fünf Klavierstücke nach eigenen Liedern
  1. Nixe
  2. Erwartung
  3. Liebeslied
  4. Blind
  5. Zwillings-Seele
1944, Blaricum
 
op. 56, Tristan, Zwei Gesänge für eine Männerstimme und Orchester
  1. Wer die Schönheit angeschaut mit Augen (Platen)
  2. Was wehrst du noch das Trinken (Binding)
1943, Blaricum
 
op. 56a, Lamento für Streichorchester
1944/1945, Blaricum
 
op. 57, Pippa Passes
tekst: Robert BROWNING
1943, Blaricum
 
op. 58, Two Poems for voice and piano
  1. Meeting at night
  2. Parting at morning
tekst: Robert BROWNING
1943, Blaricum
 
op. 59, Valzer per soprano ed orchestra
tekst: Annie VIVANTI
1918, Tschita; 1943, Blaricum
 
op. 60, Paul VERLAINE Chante, Cinq poesies pour une voix et orchestre
  1. Silence
  2. La lune blanche
  3. Chanson d´automne
  4. Gaspard Hauser Chante
  5. Danson la Gigue
1920, Tschita / Tientsin; 1933, Amsterdam, 1943, Blaricum
 
op. 61, Antonin SOVA-Zyklus, Fünf Gesänge für Tenor und Orchester
  1. Entfremdete Liebende
  2. Pastorale
  3. Die Brunnen der Hoffnung
  4. Frauen
  5. Der Dichter
uit het Tsjechisch in het Duits vertaald door Paul EISNER
1943, Blaricum
 
op. 62, Zwei Balladen für Männerchor, 4 Hörner und 3 Posaunen
  1. Ballade vom Werwolf
  2. Ballade von der brutalen Hand
tekst: Jaroslav VRCHLICKY
1928, Leipzig; 1943, Blaricum
 
op. 63, 3 Synagogenchöre für Männerchor a capella und Tenorsolo
1942, Blaricum
 
op. 63a, 2 Synagogenchöre für gemischten Chor a capella und Tenorsolo
1942, Blaricum
 
op. 64, Aus meinem Tagebuch - Vierundzwanzig Lieder - (nach eigenen Texten)
  1. Jugend
  2. Sibirien
  3. China
  4. Holland
 
op. 65, Lettisches Liederspiel,
Eine Folge von neun mal sieben Liedern für Soli Männer-, Frauen-, Kinder- und gemischten Chor mit Klavier oder a capella.
Textbearbeitungen nach Inga von BIELENSTEIN, Wilhelm RETTICH
1942, Blaricum
 
op. 66, Elf russische Lieder für eine Singstimme und Klavier
tekst: Igor SJEWERJANIN
1919, Tschita; 1944, Blaricum
 
op. 67, Sieben russische Lieder nach verschiedenen Dichtern für eine Singstimme und Klavier
1919, Tschita; 1944, Blaricum
 
op. 68, Die Unvollendete voor tenor, strijkorkest en twee hoorns
tekst: Ab VISSER; Deutsch Wilhelm RETTICH
1944, Blaricum
 
op. 69, Veertien liederen, voor een zangstem en piano
tekst: Aart van der LEEUW
1944/45, Blaricum
 
op. 70, Drie liederen voor een zangstem, fluit en piano
tekst: Aart van der LEEUW
1944, Blaricum
 
op. 71, Ich bin die Prinzessin Ilse für Sopran und Orchester
Heinrich HEINE, aus der “Harzreise”
1944, Blaricum
 
op. 72, Aus Roman und Novelle, Märchen und Sage, 10 Lieder für eine Singstimme und Klavier
1944, Blaricum
 
op. 73, Drei Gesänge des Harfners für eine Männerstimme und Streichorchester oder Klavier
aus Johann Wolfgang von GOETHEs "Wilhelm Meister"
1944, Blaricum
 
op. 74, Vier Lieder der Mignon für eine Frauenstimme und kleines Orchester
aus Johann Wolfgang von GOETHEs "Wilhelm Meister"
1944, Blaricum
 
op. 75, Fünf Lieder aus "Des Knaben Wunderhorn" für Sopran und Blasquintett oder Klavier
1944, Blaricum
 
op. 75a, Zwei Lieder aus "Des Knaben Wunderhorn" für Frauenchor a capella
1944, Blaricum
 
op. 76, Musikantenfuge aus "Des Knaben Wunderhorn" für Männerchor a capella
1944, Blaricum
 
op. 77, Sprüche vom Pferde für Männerchor und vier Hörner
nach alten Texten von Wilhelm RETTICH
1943, Hilversum
 
op. 78, Nachtbilder, acht Lieder und Gesänge für gemischten Chor a capella
1943, Blaricum
 
op. 79, Nächte , Zwei Sonette für Männerchor a capella
tekst: Ernst TOLLER
1928, Leipzig; 1942, Blaricum
 
op. 79a, Das Schwalbenbuch Eine Folge von Liedern für eine Singstimme und Klavier
tekst: Ernst TOLLER
1924, Königsberg; 1943, Blaricum
 
op. 80, Eleven Songs for voice and piano
1944/45, Blaricum
 
op. 81, Die fröhliche Landfrau, Instruktive Variationen für Klavier über SCHUMANNs Fröhlichen Landmann
1945, Blaricum
 
Nederlandse Suites für Klavier
 
 
Pianosonate
 
 
Morgensternliederen für Singstimme und Streichquartett
 
 
Gezelle-Liederen für vier Hörner und Singstimme
 
 
Geisha-Liederen für Sopran und Kammerorchester
 
 
Ricarda Huch-Zyklus
 
 
Mädchenlieder
 
 
Vlaamse Verzen
 
 
Elysium
Rudolf Alexander SCHRÖDER
 
Media Vita
Rudolf Alexander SCHRÖDER
 
Zyklus nach BINDING, Rudolf Georg
 
 
Lieder nach Else LASKER-SCHÜLER und Christian MORGENSTERN
 
 
Requiem
Gerhart HAUPTMANN
 
Der Schäfer für 3 stimmigen Männerchor und engl. Horn
Johann Wolfgang von GOETHE
 
Vijf Mannenkoren
Guido GEZELLE en Jan GRESHOFF
 
op. 116, Bearbeitung niederländischer Volkslieder
 
 
Trompetenkonzert
 
 
 
 
 
 
 
referentie
 
[I]  Universität Hamburg
Wilhelm RETTICH
 
[II]  Database Joods Biografisch Woordenboek,
Joden in Nederland in de twintigste eeuw
RETTICH, Wilhelm
 
 
 
 


terug
startpagina